Ένας φωτεινός άνθρωπος

έγραφε το 1988 στο περιοδικό Αντί:

Καμιά εμπορευματοποιημένη νοσταλγία δεν μπορεί να αναιρέσει το γεγονός ότι γύρω στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα η ελληνική κοινωνία γνώρισε μια στιγμιαία λάμψη που φώτισε ένα αίτημα ζωής κι όχι ακριβώς διαμαρτυρίας όπως συνέβη την ίδια εποχή στον "προηγμένο" δυτικό κόσμο. Η χούντα ανέλαβε να μαντρώσει αυτό το αίτημα κι η μεταπολίτευση ανέλαβε να το εξαφανίσει δίνοντάς του καταναλωτικές διαστάσεις, ψιθυρίζοντάς του στο αυτί ότι, αφού συνέπεσε χρονικά με το ευρωπαϊκό κίνημα διαμαρτυρίας, έπρεπε να το ακολουθήσει μέχρι τέλους, μέχρι το γιαπισμό. Μόνο που το Πολυτεχνείο δεν είχε καμία σχέση με το Μάη του '68, οι άνθρωποι που άφησαν τα μπιλιάρδα της Ομόνοιας κι έτρεξαν να πλακωθούν με τους μπάτσους στην Τοσίτσα και οι κυρίες που άνοιξαν τα διαμερίσματά τους για να συνδράμουν τους τραυματίες δεν είχαν ιδέα για την καταναλωτική κοινωνία ή τη φαντασιακή της θέσμιση. Αλήθεια, τι σχέση είχαν μ'όλο αυτό τον κόσμο οι πορείες που ακολούθησαν, οι ταξικές και άλλες αναλύσεις, οι συγκεντρώσεις των κομμάτων, οι συναυλίες γίγαντες, οι ντισκοτέκ εργοστάσια; Η μεταπολίτευση θέσπισε ως αξία το γιγαντισμό κι όταν ο Κοσκωτάς εμφανίσθηκε ως γίγαντας οι πάντες έπεσαν στα πήλινα πόδια του. Κι όταν λέμε οι πάντες δεν εννοούμε τους νεαρούς που συνεχίζουν να συχνάζουν στα μπιλιάρδα ούτε τις κυρίες που συνεχίζουν αν ζουν στα διαμερίσματά τους ακούγοντας προοδευτικούς διανοούμενους να τις βρίζουν ως μικροαστές επειδή τρέχουν στα σουπερμάρκετ ή σπρώχνονται στο λεωφορείο. Ναι, η πραγματική Ελλάδα νιώθει ανασφάλεια και δεν αντιδρά σαν Άγγλος λόρδος. Μήπως έχει άδικο; Ή μήπως οργάνωσαν την υποδοχή του Ντέταρι οι φίλαθλοι του Ολυμπιακού; Απλώς βαρέθηκαν να πηγαίνουν στην υποδοχή του Παπανδρέου. Όταν η πολιτική αποδείχτηκε θέαμα, όλοι κατάλαβαν ότι το αληθινό θέαμα λέει λιγότερα ψέμματα. Η ομάδα μπάσκετ του Άρη αποδείχτηκε πιο αληθινή από την κυβέρνηση. (Κι ο Κοσκωτάς έδωσε τριάντα εκατομμύρια στον Γιαννάκη για να έρθουν τα πράγματα στη θέση τους, όπως ακριβώς οι εφημερίδες αποπειράθηκαν να ισοπεδώσουν τον Γκάλη που δεν ταίριαζε καθόλου με το κλισέ της ''ελληνικής μιζέριας'').

Μόλις καταλαγιάσει το αστυνομικό μέρος της υπόθεσης Κοσκωτά, θα γεμίσουμε με αναλύσεις που θα αποδεικνύουν ότι φταίει η Ελλάδα για τον απατεώνα. Κι όμως αυτός ο άνθρωπος έφυγε από την πλατεία Κολιάτσου και πήγε στην Αμερική. Αλλά κι όταν γύρισε έστελνε τα περιοδικά του στον Νίκολας Γκέητζ ζητώντας του συμβουλές για τη βελτίωσή τους. Το διαφημιστικό της τράπεζας Κρήτης μοιάζει μάλλον με γερμανικό φιλμάκι που μας προετοιμάζει για την έλευση υπερανθρώπων και το Τέταρτο δεν έχανε ευκαιρία για να τονίσει πόσο ξεπερασμένος είναι ο Καζαντζίδης ή πόσο γύφτος είναι ο Χριστοδουλόπουλος. Η εφημερίδα του ήταν αντιγραφή μιας ανάλογης αμερικάνικης κι ο σταθμός του, που ακούει στο όνομα SKY, περιέθαλψε τον πρώην διευθυντή του επίσης ξενόγλωσσου TOP FM, ο οποίος ήρθε από το Βέλγιο. Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος δεν είχε καμία σχέση με την "ελληνική μιζέρια", όπως ο θαυμαστός καινούργιος Ολυμπιακός δεν έχει καμία σχέση με τη θρυλική ομάδα που πριν να γίνει πολυεθνική εξέφραζε τον κόσμο του Πειραιά. Το σκηνικό που έστησε ο Κοσκωτάς είναι ξένων προδιαγραφών και αποτελεί προπομπό ανάλογων σκηνικών που θα στηθούν στο αμέσως προσεχές μέλλον.

Πολυτέλεια και φαντασία: να από τι κινδυνεύουμε πραγματικά, από τη διάθεσή μας να χωθούμε, πάση θυσία, σε μια μεγάλη παραίσθηση. Οι κάθε είδους μεταμοντέρνοι μας το κοπανάνε συνεχώς: ζείτε σε μια άθλια χώρα, κινητοποιηθείτε και καταστρέψτε την πραγματική σας ζωή, πουληθείτε στις οργανωμένες φαντασιώσεις για να γλιτώσετε από τον εαυτό σας. Σημαδεύοντας το τέλος της μεταπολίτευσης η υπόθεση Κοσκωτά μας προσφέρει μια ευκαιρία αυτογνωσίας. Αν συμφιλιωθούμε μ'αυτό που είμαστε ήδη, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να γίνουμε κάτι. Διαφορετικά θα ξοδεύουμε λεφτά μόνο και μόνο για να φανταζόμαστε ότι υπάρχουμε.

Χρήστος Βακαλόπουλος